همچو چيزى پيدا بشود - تا حدودى مؤدب به آداب حكومت اسلامى « 1 » بوده است و آن الگوى رسول اللَّه بوده است ، و چه آنهايى كه اصلًا نبوده‌اند ، هيچ كدام اين حكومتها لياقت حكومت را نداشته‌اند . قيام امام عليه معاويه ، الگو براى مبارزه با حكام ستمگر و خود حضرت امير - سلام اللَّه عليه - قيام كردند بر ضد معاويه ؛ در صورتى كه معاويه هم تشبث به اسلام داشت و كارهاى اسلامى را مىكرد و شايد اعتقادات اسلامى هم داشته است ، شايد ؛ شايد هم نداشته . مع ذلك حتى آنهايى كه حضرت امير را به خيال خودشان نصيحت مىكردند كه شما يك مدتى معاويه را بگذاريد در حكومت شامات باشد و بعد كه پايهء حكومت شما قوى شد آن وقت او را رد بكنيد ، به هيچ يك از اين حرفها اعتنا نكردند و حجتشان هم اين بود كه يك نفر آدمى كه بر خلاف موازين الهى رفتار مىكند و ظلم را در بلاد راه مىاندازد ، من حتى براى يك آن هم نمىتوانم او را حاكم قرار بدهم . بلكه اگر حاكمش قرار مىدادند اين حجت مىشد بر اينكه نه ، مىشود كه يك فاسقى هم از طرف ولى امر حاكم باشد . و حضرت امير مضايقه كرده از اينكه حتى اگر مصالحى هم آن وقت - مثلًا - بود كه اگر پاى ايشان محكم مىشد ممكن بود مثلًا معاويه را كنار بزنند ، مع ذلك به خودشان اجازه نمىدادند كه معاويه را حتى يك روز در سلطنت خودش باقى بگذارند . و اين حجتى است بر ما كه اگر بتوانيم بايد اين حكومتهايى [ را ] كه حكومت جوْرند كنار بزنيم و اگر خداى نخواسته نتوانيم ، رضايت بر حكومت اينها - و لو يك روز ، و لو يك ساعت - اين رضايت بر ظلم است ، رضايت بر تعدى است ، رضايت بر غارتگرى مال مردم است ؛ و هيچ مسلمى حق ندارد كه رضايت بدهد به حكومت ظالمى - و لو يك ساعت . و همهء ما مكلفيم كه اين حكومتهايى كه روى كار آمده‌اند و بر خلاف موازين الهى و موازين قانونى - حتى قانونى خودشان - هستند ، همهء ما مكلفيم كه با آنها مبارزه بكنيم . هر كس به هر مقدار كه مىتواند بايد با اينها

--> ( 1 ) - اصل : حكومتها .